به نام خدا
به طور کلی در عرصه تجارت بین الملل سیستمهای توزیع کالا و خدمات به چهار بخش اصلی تولید کننده ، عمده فروش،خرده فروش ومصرف کننده تقسیم می شوند. البته در این میان بخشهای دیگری چون کارگزار فروش نیز وجود دارد که بیشتر در تولیدات با ارزش بالا چون تولیدات صنعتی نقش آفرینی می کند.اگر نگاهی گذرا بر محیط تجاری ایران بیاندازیم متوجه خواهیم شد که تمامی ارکان ذکر شده با درجات نقش آفرینی گوناگون در عرصه اقتصادی در ایران نیز فعالیت می کنند و بدین ترتیب از این لحاظ کمبودی احساس نمی شود.
اما از سوی دیگر واقعیت آنست که ضعف راهبری در سیستم توزیع محصولات در ایران همیشه و در همه حال به عنوان یکی از مهمترین موانع در عرصه رشد و شکوفایی اقتصاد ایران مطرح بوده است. جریان بهینه و روان رسیدن کالا از تولید کننده به مصرف کننده همواره تضمین کننده سود مطمئن برای تولید کننده و از سوی دیگر قیمتهای مناسب برای مصرف کننده می باشد و این دو مورد درست همان مواردی هستند که اقتصاد ایران همواره از آن بی بهره بوده است.
علت چنین واقعیتی را در کجا می توان جستجو کرد؟
دلایل فراوانی را می توان برای چنینی شرایطی بر شمرد. از آن جمله می توان عدم بلوغ سیستمهای توزیع در ایران و معلق بودن آنها در فضای ایجاد شده حاصل از گذار اقتصاد ایران از یک اقتصاد سنتی به یک اقتصاد نیمه مدرن با مولفه هایی بازار گرا می باشد.بدین صورت که ما به نقش بازار به عنوان رکن اصلی اقتصاد امروز واقفیم اما به هیچ وجه نقشهایی را که یک چنینی مولفه قدرتمندی باید پذیرا باشد و بر عهده گیرد را به رسمیت نمی شناسیم. عدم اهمیت به بازار به عنوان یک واقعیت و نقش آفرین بزرگ اقتصادی در سالیان اخیر و دخالتهای گاه و بیگاه و غیر منطقی دولتها در موارد گوناگون در عرصه توزیع در سالیان اخیر نیز خود مانع بزرگی در شکل گیری و بلوغ سیستمهای توزیع به عنوان یکی از اهرمهای تعادل بخش بازار می باشد.
در سالیان اخیر استراتژیهایی همچون ادغام عمودی که به دنبال آن شرکت اقدام به خرید شبکه توزیع محصولات خود با هدف کنترل بیشتر بر بازار و تماس بیشتر با مشتری و همچنین کاهش هزینه ها می باشد، همواره از سوی شرکتهای بزرگ به عنوان یک ابزار مناسب پذیرفته و به کار گرفته شده است . البته ناگفته پیداست که برای مثال خرید بیش از 3000 خرده فروش از سوی یک شرکت چه سرمایه کلانی را نیازمند است که چنین خرج کردهایی برای اکثر شرکتهای ایرانی غیر ممکن به نظر می رسد و بدین ترتیب بازار و شبکه های توزیع در دست سرمایه داران و واسطه ها باقی مانده و این بازار گردانان نیز بدون هیچ محدودیتی هزینه های زیادی را به تولید کننده و مصرف کننده وارد می کنند .
ازسوی دیگر امروزه تکنولوژی و فناوری اطلاعات نیز مانند خیلی حوزه های دیگر مدیریت به کمک شبکه های توزیع نیز آمده است و با تسریع جریان اطلاعات ضمن کاهش دادن گلو گاههای کند کننده در شبکه های توزیع چون فاصله سفارش تا تحویل یا پرداخت بها و حتی دریافت سفارش به ایجاد جریان روان اطلاعات و به دنبال آن افزایش کارایی بازار یاری رسانده است.
به طور کلی اقتصاد رو به رشد ایران در این زمان ضمن تلاش برای مقاومت در برابر دخالتهای غیر منطقی دولت به بهینه سازی و توسعه همه جانبه نیز نیازمند است.شکی نیست کا توجه به واقعیتهای موجود چنین وظیفهای را هم از لحظ سخت افزاری باید بخش خصوص بر عهده گیرد. یک سیستم کارای توزیع می تواند ضمن جلوگیری از ایجاد تورم کاذب بواسطه رشد دادن غیر واقعی قیمتها توسط واسطه های بی مورد و محتکران ضمن حفظ منافع مصرف کننده و خریدار به رشد بهره وری در عرصه جامعه نیز یاری رساند.
